Levenskunst

Het valt lang niet altijd mee, het leven. Het is een hele kunst om niet alleen te “overleven”, maar het leven mooi te maken ondanks de nare dingen die er tegelijk zijn. Het leven leert ons en we kunnen ook leren van de levenskunst van anderen. Zo kunnen we dan “ineens” ontdekken wat we eigenlijk ten diepste wensten, maar niet eerder durfden. Ik neem je mee in het proces van Reinhard, die een ernstige ziekte kreeg.

De “oude” jou loslaten

Als een ernstige ziekte zoals kanker je leven op zijn kop zet, kun je ervaren dat – ook al zijn de behandelingen “klaar” – je niet zonder meer “de oude” kan worden. Hoewel gelukkig veel mensen wel kunnen terugkeren naar werk, zorgen de fysieke en mentale impact van ziekte en behandelingen er soms voor dat werken niet meer mogelijk is, ook al wil je nog zo graag. Na verlies van gezondheid verlies je dan ook nog je baan, je collega’s en bijbehorende sociale contacten, een (soms groot) deel van je financiële zekerheid en wat al niet meer. Niet zelden ben je onderweg ook vrienden kwijt geraakt en soms zelfs je partner.

Hoe zou jij daarop reageren? Boosheid, verdriet, paniek, schuldgevoel, vechten of negeren, verzet … allemaal heel normale reacties. En wat dan? Hoe moet het nu verder? Wie ben je dan, zonder je werk? Wat ga je dan doen? Wat is dan de zin van jouw verdere leven en je bestaan?

Op zoek naar de “nieuwe jou”

Als al je oude “zekerheden” wegvallen, raakt dat je diep in je kern. Het is niet makkelijk om daar in je eentje mee om te gaan. Oude manieren om met stress en ongemak om te gaan, werken bovendien vaak niet meer of zijn niet goed vol te houden. Ziekte dwingt je om jezelf en je leven als het ware opnieuw uitvinden, om de confrontatie met de pijn (met allerlei emoties van dien) aan te gaan om te kunnen “rouwen” en dat wat niet meer goed “werkt” voor jou los te kunnen laten.

0. Ontdekken en ont-wikkelen

Met Reinhard mocht ik een ontdekkingstocht maken, die ik met zijn permissie met je mag delen. Misschien roept het ook wel herkenning bij jou op en kun je er iets mee. We begonnen met de landkaart van zijn leven. De kaart die een metafoor is voor hoe zijn leven er op dat moment uitziet. Het is een middel om met elkaar in gesprek te gaan over hoe je “in elkaar” zit, wat je belangrijk vindt om na te streven en hoe je je hebt ontwikkeld. Een mooi vertrekpunt om samen op reis te gaan.

1. Wie hij was en lange tijd “moest” zijn

Groot(s) was hij en hij regeerde vanuit de provincie Kaldo. Jarenlang wist hij in leidinggevende functies dingen voor elkaar te boksen. Als er problemen waren, hij wist wel de oplossing en regelde het wel, functioneel, praktisch en besluitvaardig als hij was. Hij had de touwtjes goed in handen en had bovendien een goed verhaal. En hij wist dingen met zijn actiegerichtheid, betrokkenheid en humor voor elkaar te krijgen. Dat kon hij ook goed voor anderen inzetten, zwakkeren die hij graag beschermde. Sterk, krachtig sturend, ideeënrijk en overtuigend: Zo werd hij gewaardeerd en zo werd er en wordt er nog steeds ook voortdurend een appèl op hem gedaan. En dat maakt veranderen extra moeilijk.

2. Als het masker mag “smelten”

Door de tekening kwam hij erachter dat het ijs dat van het “grijze gebergte” zich uitstrekte naar de zee aan het smelten was. Het verloor terrein, want het kostte inmiddels te veel energie om dit gebied te blijven bezetten. De ziekte dwong hem om de (behoefte aan) controle en grip los te laten. Iets waar we in coaching verder aan gewerkt hebben. Daarbij hebben we o.a. gebruik gemaakt van inzichten uit het model van de innerlijke en uiterlijke lijn, het enneagram, typespecifieke bewustwordings- en loslaat-oefeningen.

Juist door dit (aanvankelijk gedwongen) loslaten, kwamen er van onder de bedekking delen te voorschijn die eigenlijk van grote waarde bleken. De fixatie op (controle van de) “de zee van de ander” werd minder en er kwam meer ruimte voor “de kust van passie”, passie die ook een andere vorm, inhoud en richting bleek te hebben gekregen. De passie was “zachter” geworden, naar hemzelf en naar de ander. Het pantser rond het hart mocht open.

3. De Pelgrimsreis die al bleek te zijn begonnen

Daar ontdekten we “Santiago van Dromen”, een herinnering aan zijn al lang bestaande verlangen naar het lopen van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella die weer boven was gekomen. “Daar zal het nu niet meer van komen”, zei hij nog. Echter, de reis die hij nu begonnen was, bleek eigenlijk ook wel een Pelgrimsreis te zijn, een reis naar zingeving en nieuwe betekenis kunnen geven aan zijn bestaan. We spraken daarover, waardoor hij steeds beter kon zien wat de reis hem bracht en contact kon maken met de “zee van stilte”, de innerlijke rust die voor hem lag. Iets waar hij ten diepste al lang naar verlangde, maar wat hij door zijn behoefte aan controle en grip juist maar niet kon vinden.

4. Veilig is maar “eenzaam”

Het “lastige gebergte” in het Noorden bleek een mooie bescherming te bieden. Het hielp opnieuw gekwetst te worden door anderen, pijn die hem in het verleden zo diep geraakt heeft. Het symboliseerde een goede overleefstrategie die lange tijd heel belangrijk was. Maar achter dat gebergte lag ook een gebied waar een stil verlangen naar uitging. De bescherming bood weliswaar veiligheid, maar ook ongewenste afstand tot voor hem toch belangrijke anderen. Verbinding die er hoe dan ook wel was, maar die wederzijds werd “ontkend”.

Er was echter een kleine doorgang. In de coaching hebben we besproken of het de moeite waard zou kunnen zijn dat paadje te gaan bewandelen en hoe hij dat zou kunnen aanpakken, stapje voor stapje. Zo zijn oude relaties en bindingen inmiddels voor een deel weer hersteld en geheeld.

5. Laten stromen: Groei en verbinding

Ondertussen smelt de ijskap verder en stroomt vanuit de bergen een rivier, die aanvankelijk uitmondt in een “meer van verdriet”, maar later transformeert in “de rivier van samen”, die “het land van samen en van geluk” bevloeit. Door zich te laten raken en bij pijn aanwezig te leren blijven, kon er een andere Reinhard tevoorschijn komen, omdat hij leerde te zien dat de oude patronen en gewoonten in veel situaties al lang niet meer functioneel waren en hij leerde de behoefte aan deze patronen en de identificatie met zijn oude “rollen” los te laten. Hij ontdekte de waarde van afwachten en achterover leunen, dingen te laten stromen in plaats van te beheersen. Zo konden er nieuwe vruchtbare dingen gaan groeien en ontstonden er betere verbindingen met andere delen in zijn “landkaart”.

6. Het opkomen van de essentie

Zo kwamen gaandeweg zijn lang “bedekte” kwaliteiten weer te voorschijn. De stroom van de rivier bevloeit de vruchtbare grond rondom. Zijn ideeën kunnen dus vruchtbare grond bij anderen vinden. Hij ontdekte dat hij ook de mogelijkheid in zich had iemand te zijn die met (meer) sensitiviteit, creativiteit, die vanuit een rustige geaardheid veel kon betekenen en van waarde kon zijn. Soms gewoon door naast iemand te gaan zitten, te luisteren. En dan met wijsheid en gevoel op het juiste moment wat zeggen of doen. Wel ideeën hebben, maar dan de uitvoering aan anderen over laten.

In vertrouwen aan het leven “overgeven”

Het grijze gebied is te vergelijken met het ego, dat door bewustwording nu minder ruimte inneemt. Het ziekteproces brengt “noodzakelijk verlies” (Judith Viorst schreef hier een boek over) met zich mee, dat tranen veroorzaakt. Ook al is dat lastig, als je het aan gaat, kun je onder dat gevoel en die pijn ook nieuw geluk en nieuwe zin(geving) leren ontdekken en je “overgeven” aan het leven in plaats van ertegen “vechten”. Hij besloot met woorden van Tolle (zie hierna) en zijn eigen woorden van dank, omdat hij (ik quote) “door dit proces kan stoppen met wanhopig zoeken. Het vindt hem wel …”

Het goede vinden in de pijn

Gedwongen door ziekte, begon Reinhard een transformatieproces, dat hij afsloot met de voor hém wezenlijke kern in de woorden van Eckhart Tolle: “Leren stil te zijn en je focussen op dat ene moment waar toekomst en verleden ons niet afhouden van wie we werkelijk zijn”. Leren loslaten, aanvaarden en genieten van wat is.

Het verwoordt in zekere zin ook, dat als we ophouden met (onbewust) vechten, vluchten en verstoppen, er onverwacht mooie dingen kunnen gebeuren.

We sluiten af met een creatieve schrijfopdracht, die helpt om het in gang gezette transformatieproces te versterken en te herhalen en de moeiteloze kracht van de essentie te her-inneren (= weer meer eigen maken; het was er al die tijd al, maar je was het contact ermee verloren).

Op het bankje bij de vuurtoren

De Pelgrim gaat verder, maar hij weet zijn rust te vinden aan het einde van de rivier. Hij “weet” nu zijn waarde die niet meer hoeft te worden bewezen. Hij houdt verbinding, is beschikbaar, maar geeft anderen ruimte. Dat geeft anderen ook ruimte om zelf te leren. De Verhalenverteller is getransformeerd en heeft de juiste “maat” gevonden en mag dat nu doen vanuit een zekere innerlijke rust en gelijkwaardigheid. Je vindt hem op het bankje voor de vuurtoren, waar hij zijn wijsheid en idealen kan delen, óf niet. Dan is hij er gewoon. Kijkt en luistert. Een fijne man.

Dank je dat ik een stukje met je mee mocht reizen, Reinhard. Ik wens je veel geluk en vertrouwen op de verdere tocht.

Dit blog is gebaseerd op een coachingstraject en opgeschreven met enige vrijheid van de schrjver. De methodiek wordt gebruikt in individuele coaching en in trainingen, zoals de training “levenskracht”.

Re-integreren is doseren!

Als je weer aan het werk wilt gaan, maar last hebt van vermoeidheid en concentratieproblemen, bijvoorbeeld als je behandelingen hebt gehad om kanker te bestrijden, een chronische ziekte hebt of last hebt (gehad) van stress en burn-outklachten, dan is één van de belangrijkste dingen voor je herstel en re-integratie het (beter) voelen, bewaken en aangeven van je eigen grenzen. Een methode die daar heel bruikbaar bij is, is de Pomodoro techniek.

Pomodoro techniek: focussen én leren luisteren naar jezelf

De Pomodoro techniek is bedacht door Francesco Cirillo, die een kookwekker in de vorm van een tomaat gebruikte, om werktijd in blokken te hakken van een half uur. Vandaar de naam. Het voordeel van deze techniek is o.a. dat het je helpt een beperkte tijd – 25 minuten – doelgericht en gefocust te werken, maar je dwingt ook even de tijd te nemen voor een klein rustmomentje – 5 minuten -, waarin je even met aandacht bij jezelf kunt zijn. Dat laatste is belangrijk, omdat grenzen leren voelen, bewaken en aangeven begint met goed leren luisteren naar jezelf. En er is een “liefdevolle zelfdiscipline” voor nodig, om daadwerkelijk met regelmaat tijd te nemen om naar jezelf te luisteren!

Voorbereiding

Maak, zo nodig in overleg met je leidinggevende of coach

een Activiteiteninventarisatie: Een lijstje van activiteiten en taken die je moet of kunt gaan doen. Als je na een ziekteperiode weer opnieuw start met werken, is het goed om te beginnen met taken en activiteiten die niet te groot of te lang zijn, geringe verantwoordelijkheid vragen en zonder tijdsdruk uitgevoerd kunnen worden. Al je To-do-lijstjes, aantekeningen en losse briefjes kun je dus hierin laten verdwijnen. Dat geeft al overzicht en rust.

Een lijstje van dingen die je tussendoor ter ontspanning kunt doen. Denk hierbij aan een klein stukje lopen, even thee halen, uit het raam staren, een muziekje luisteren, een body-scan of ademhalingsoefening doen of een heartmath-oefening.

Elke dag begin je dan met een To-do-today lijstje: Een lijstje met wat je gaat doen vandaag. Afhankelijk van de tijd die je gaat werken, bepaal je het aantal pomodori voor vandaag. Kies een paar taken waar je 25 minuten (of langer) mee bezig kunt zijn. Grotere taken kun je opsplitsen, kleinere taken kun je samenvoegen in 1 pomodoro. Kies ook je ontspanningsactiviteiten voor tussendoor.

4 blokken van 25 minuten

Zet je kookwekker of timer op 25 minuten en ga aan de slag. Laat je vervolgens dan door niets en niemand afleiden, ook niet door jezelf.Voor de meeste mensen is een blok van 25 minuten fijn, omdat je dan geconcentreerd en gefocust kunt blijven én het is lang genoeg om in een flow te komen. Maar ook al ben je nog lekker aan de slag, je stopt écht na die 25 minuten. Dan geef je je brein even 5 minuten rust en doet één van je ontspannings- of bewegingsactiviteiten. Na die 5 minuten zet je opnieuw je kookwekker en begin je direct weer aan je volgende pomodoro. Tot je 4 pomodori hebt gedaan. Dan neem je een iets langere pauze van 25 minuten. De daarop volgende 5 minuten kun je dan voor de voorbereiding gebruiken, vóór je naar het volgende blok van 4 pomodori gaat.

Maak zo nodig je eigen pomodori en ritme

Is 25 minuten geconcentreerd werken en/of 4 pomodori achter elkaar voor jou nog te lang, kies dan een pomodoro die wel werkt voor jou. Begin dan bijvoorbeeld met 15 minuten werken en 5 minuten pauze en doe die 3 x achter elkaar voor je een iets langere pauze neemt. De pomodori kun je dan geleidelijk aan langer maken, net als dat je taken, verantwoordelijkheden en aantal uren op een dag ook geleidelijk aan opbouwt.

Merk het verschil!

Je zult merken dat de afwisseling van geconcentreerd werken en even pauze je helpt om je beter te kunnen focussen en ook bijdraagt aan het minder gevoelig worden voor prikkels van buitenaf. Zeker als je het combineert met bewustzijnsoefeningen, zoals heartmath, een eenvoudige ademhalings-, aanwezigheidsoefening, of bodyscan.

Ook een energiedagboekje, een goed opbouwschema en inzicht in je drijfveren helpen je om grenzen te bewaken, je persoonlijke effectiviteit weer te vergroten en goed voor jezelf te blijven zorgen. Wil je meer inzicht in wat jou (onbewust) over je grenzen “drijft”, doe dan eens de gratis typetest en vink mij aan het eind aan als coach (!).

Ontketen talent in jou en je organisatie