Persoonlijke effectiviteit vergroten

Emoties. Ze doen nogal iets met je. Voor dat je het weet schiet je daardoor in gedrag dat je wellicht helemaal niet wilt. Je brengt de ander – onbewust en niet zelden ook ongewild – schade toe. En uiteindelijk ook jezelf, want het vervuilt en vergiftigt de relationele ruimte tussen jou en (de) ander(en). En er is geen corrigeren aan met alleen “je hoofd” of wilskracht. Ik schreef er al iets over in een eerder blog (klik hier).

Negatieve gevoelens gaan ook in je lijf zitten, als je er niets mee doet. Dan kun je er letterlijk en figuurlijk ziek van worden als je de signalen van je lijf blijft negeren zoals Kate (lees hier).

Vrijheid door liefdevolle zelfdiscipline

Het enneagram van het loslaten kan je helpen emoties toe te laten en te kijken wat ze je te vertellen hebben. Oude lading leren loslaten en zo meer te kunnen zijn zoals je eigenlijk (ten diepste) wilt zijn en wie weet ook écht kan gaan doen waarvoor je “bestemd” bent. Het vraagt liefdevolle zelfdiscipline, om jezelf te “deprogrammeren”, maar het leidt je naar meer vrijheid en een grotere mentale en fysieke gezondheid. Ik neem je mee met een voorbeeld.

Je moet wel durven: Oude pijn toelaten

Zó! Wat was ik BOOS!!! Een tijd geleden was ik op een netwerk-bijeenkomst, waar ik me net bij een groepje mannen aansloot om contact te maken. Schoot daar ineens zo’n man ertussen, die zich pontificaal wrong tussen mij en de anderen en mij zo als het ware uit de groep drukte. Ik voelde ineens een enorme boosheid in me opkomen, die me eigenlijk best even overviel en me uit evenwicht bracht. Tegelijk voelde ik echter ook een heel wezenlijke kracht opkomen. Bijzonder!

Enneagram van het loslaten

Een beetje coach doet natuurlijk ook wat ze anderen leert, dus ben ik gaan stilstaan bij wat er nu in mij gebeurde met hulp van de 9 stappen van het enneagram van het loslaten:

1. Het begon natuurlijk al met het in het moment zelf “zien” van mijn boosheid. Dat is voor type 1 als ik (maar zeker ook voor anderen) vaak moeilijk, omdat die boosheid niet “mag”.

2. Stap 2 is het “zeggen” ervan: eenvoudig en eerlijk de (emotionele) toestand waarin ik me bevond benoemen, zonder oordeel of analyse.

2. Daarna kwam het voelen: Een enorm gevoel van aan de kant geschoven worden en niet belangrijk gevonden worden, dat veel verdriet opriep. Dat had natuurlijk niet alleen te maken met de gebeurtenis zelf of de man in kwestie. Ik realiseerde me dat dat ook te maken had met mezelf en de “last” die in onbewust meedraag. Mijn lijf gaf hierbij ook signalen: Mijn hartslag was hoog, in mijn buik en door verkramping van mijn spieren. Mijn lijf ging zich er tegen “bewapenen”, om te kunnen vechten of vluchten.

4. Door de boosheid écht toe te laten en erbij aanwezig te blijven, (bewust door ademen helpt daarbij) ontdekte ik onder de boosheid mijn verdriet. en zat ik plots in mijn vroege kindertijd en voelde ik die diepe pijn van onbetekenend zijn van binnen, die ik normaal zo graag voor mezelf en anderen verborgen houd en ontloop. Zo leer je met je volwassen deel onderscheid te maken tussen wat er in het hier-en-nu werkelijk gebeurt en de eerste perceptie, waarbij je waarneming gekleurd wordt door je kinddeel en diens ervaringen uit het verleden. Je kunt zo het “verhaal” dat je hebt opgepikt als kind, en het bijbehorende “overleefgedrag” leren loslaten en zien dat je met je volwassen deel al lang niet meer “bang” hoeft te zijn hiervoor. NB: Familieopstellingen zijn hierop een mooie aanvulling.

5. Door tegelijk bewust te ademen, proberen te ontspannen en de pijn toe te laten kon er iets veranderen. Tegelijk kon ik namelijk een enorme (wils)kracht ervaren, eerst een beetje en later steeds meer. Dat was wel heel bijzonder. “Ik wil niet meer aan de kant gedrukt worden, want ik heb iets belangrijks te doen!” Een diep geloof dat ik echt iets moois toe te voegen heb en dat het tijd is om dat duidelijker te laten zien (en blijven voelen)! Ik her-innerde me ook mooie momenten, waarin ik deze kracht al heb kunnen inzetten. Twijfel of ik hiermee door zou moeten gaan, verdween daardoor.

Door het “ravijn” naar het licht

Als je kunt “kijken” naar wat je belemmert en dus de pijn opzoekt, kun je je er pas van ontdoen. Stap voor stap. En ontvouwt zich de weg naar je eigen vrije, krachtige Zelf “als vanzelf, waarbij je vervolgens de andere 4 stappen van het Enneagram van het Loslaten neemt.

Dit bewustwordingsproces keer op keer herhalen, maakt dat je steeds diepere lagen talent en kracht in jezelf “vrijmaakt”. Je blijft dus groeien!

Boosheid is zelfliefde die rammelt aan je poort

Rationeel weet ik al lang dat het onzin is, maar kort gezegd belemmer ik mezelf nog steeds door de (onderbewuste) overtuiging dat wat ik doe niet belangrijk of goed (genoeg) is, dat ik onbetekenend ben. Dat belemmert mij regelmatig nog in het zichtbaar weten te zijn en vooral het doorpakken erna. Energetisch neem ik dan te weinig standvastig ruimte in. En in zekere zin roep ik het dus ook over mezelf af.

De boosheid bracht mij eigenlijk dus opnieuw in contact met de wijze waarop ik feitelijk mezelf en mijn talent “verloochen”. Ik noem boosheid ook wel zelf-liefde, die rammelt aan je poort. Je moet het echter wel gaan (h)erkennen wil het liefde kunnen worden. En die liefde is nodig om meer verbinding te kunnen maken en meer van betekenis te kunnen zijn, zonder moeite.

Stoppen met zelfverloochening

Eén van de dagelijkse enneagram boodschappen die ik kreeg, sluit er mooi bij aan: Wees bewust van je eigen transformatieproces, ongeacht je enneagramtype. Hoe meer we onszelf toestaan de pijn te voelen van onze zelfverloochening, maar ook zien dat ons onbewuste “kinddeel” daar nog zo ontzettend aan gehecht is en dat leren loslaten, hoe sterker de essentie-kwaliteiten waar we zo naar verlangen in onszelf gaan groeien. Onafgehandelde kwesties uit onze kindertijd lossen stap voor stap op in ons brein en zo kan ons hart en zelfs ons lijf weer helen (uit: Understanding the Enneagram, Riso & Hudson).

Ontwikkelen met diepgang én een glimlach

Het mooie is: Als je dit met je partner en/of collega’s doet, kun je elkaar in dit proces steunen. Het delen van je groeiproces brengt je dichter bij elkaar. Je leert zien dat het allemaal te maken heeft met gefrustreerd talent en onhandige liefde. En ook om je eigen en elkaars valkuilen met compassie en een glimlach leren benaderen.

Groeien is zo verantwoordelijkheid nemen, maar wel met (zelf) compassie en – steeds vaker – een glimlach.

Levenskunst

Het valt lang niet altijd mee, het leven. Het is een hele kunst om niet alleen te “overleven”, maar het leven mooi te maken ondanks de nare dingen die er tegelijk zijn. Het leven leert ons en we kunnen ook leren van de levenskunst van anderen. Zo kunnen we dan “ineens” ontdekken wat we eigenlijk ten diepste wensten, maar niet eerder durfden. Ik neem je mee in het proces van Reinhard, die een ernstige ziekte kreeg.

De “oude” jou loslaten

Als een ernstige ziekte zoals kanker je leven op zijn kop zet, kun je ervaren dat – ook al zijn de behandelingen “klaar” – je niet zonder meer “de oude” kan worden. Hoewel gelukkig veel mensen wel kunnen terugkeren naar werk, zorgen de fysieke en mentale impact van ziekte en behandelingen er soms voor dat werken niet meer mogelijk is, ook al wil je nog zo graag. Na verlies van gezondheid verlies je dan ook nog je baan, je collega’s en bijbehorende sociale contacten, een (soms groot) deel van je financiële zekerheid en wat al niet meer. Niet zelden ben je onderweg ook vrienden kwijt geraakt en soms zelfs je partner.

Hoe zou jij daarop reageren? Boosheid, verdriet, paniek, schuldgevoel, vechten of negeren, verzet … allemaal heel normale reacties. En wat dan? Hoe moet het nu verder? Wie ben je dan, zonder je werk? Wat ga je dan doen? Wat is dan de zin van jouw verdere leven en je bestaan?

Op zoek naar de “nieuwe jou”

Als al je oude “zekerheden” wegvallen, raakt dat je diep in je kern. Het is niet makkelijk om daar in je eentje mee om te gaan. Oude manieren om met stress en ongemak om te gaan, werken bovendien vaak niet meer of zijn niet goed vol te houden. Ziekte dwingt je om jezelf en je leven als het ware opnieuw uitvinden, om de confrontatie met de pijn (met allerlei emoties van dien) aan te gaan om te kunnen “rouwen” en dat wat niet meer goed “werkt” voor jou los te kunnen laten.

0. Ontdekken en ont-wikkelen

Met Reinhard mocht ik een ontdekkingstocht maken, die ik met zijn permissie met je mag delen. Misschien roept het ook wel herkenning bij jou op en kun je er iets mee. We begonnen met de landkaart van zijn leven. De kaart die een metafoor is voor hoe zijn leven er op dat moment uitziet. Het is een middel om met elkaar in gesprek te gaan over hoe je “in elkaar” zit, wat je belangrijk vindt om na te streven en hoe je je hebt ontwikkeld. Een mooi vertrekpunt om samen op reis te gaan.

1. Wie hij was en lange tijd “moest” zijn

Groot(s) was hij en hij regeerde vanuit de provincie Kaldo. Jarenlang wist hij in leidinggevende functies dingen voor elkaar te boksen. Als er problemen waren, hij wist wel de oplossing en regelde het wel, functioneel, praktisch en besluitvaardig als hij was. Hij had de touwtjes goed in handen en had bovendien een goed verhaal. En hij wist dingen met zijn actiegerichtheid, betrokkenheid en humor voor elkaar te krijgen. Dat kon hij ook goed voor anderen inzetten, zwakkeren die hij graag beschermde. Sterk, krachtig sturend, ideeënrijk en overtuigend: Zo werd hij gewaardeerd en zo werd er en wordt er nog steeds ook voortdurend een appèl op hem gedaan. En dat maakt veranderen extra moeilijk.

2. Als het masker mag “smelten”

Door de tekening kwam hij erachter dat het ijs dat van het “grijze gebergte” zich uitstrekte naar de zee aan het smelten was. Het verloor terrein, want het kostte inmiddels te veel energie om dit gebied te blijven bezetten. De ziekte dwong hem om de (behoefte aan) controle en grip los te laten. Iets waar we in coaching verder aan gewerkt hebben. Daarbij hebben we o.a. gebruik gemaakt van inzichten uit het model van de innerlijke en uiterlijke lijn, het enneagram, typespecifieke bewustwordings- en loslaat-oefeningen.

Juist door dit (aanvankelijk gedwongen) loslaten, kwamen er van onder de bedekking delen te voorschijn die eigenlijk van grote waarde bleken. De fixatie op (controle van de) “de zee van de ander” werd minder en er kwam meer ruimte voor “de kust van passie”, passie die ook een andere vorm, inhoud en richting bleek te hebben gekregen. De passie was “zachter” geworden, naar hemzelf en naar de ander. Het pantser rond het hart mocht open.

3. De Pelgrimsreis die al bleek te zijn begonnen

Daar ontdekten we “Santiago van Dromen”, een herinnering aan zijn al lang bestaande verlangen naar het lopen van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella die weer boven was gekomen. “Daar zal het nu niet meer van komen”, zei hij nog. Echter, de reis die hij nu begonnen was, bleek eigenlijk ook wel een Pelgrimsreis te zijn, een reis naar zingeving en nieuwe betekenis kunnen geven aan zijn bestaan. We spraken daarover, waardoor hij steeds beter kon zien wat de reis hem bracht en contact kon maken met de “zee van stilte”, de innerlijke rust die voor hem lag. Iets waar hij ten diepste al lang naar verlangde, maar wat hij door zijn behoefte aan controle en grip juist maar niet kon vinden.

4. Veilig is maar “eenzaam”

Het “lastige gebergte” in het Noorden bleek een mooie bescherming te bieden. Het hielp opnieuw gekwetst te worden door anderen, pijn die hem in het verleden zo diep geraakt heeft. Het symboliseerde een goede overleefstrategie die lange tijd heel belangrijk was. Maar achter dat gebergte lag ook een gebied waar een stil verlangen naar uitging. De bescherming bood weliswaar veiligheid, maar ook ongewenste afstand tot voor hem toch belangrijke anderen. Verbinding die er hoe dan ook wel was, maar die wederzijds werd “ontkend”.

Er was echter een kleine doorgang. In de coaching hebben we besproken of het de moeite waard zou kunnen zijn dat paadje te gaan bewandelen en hoe hij dat zou kunnen aanpakken, stapje voor stapje. Zo zijn oude relaties en bindingen inmiddels voor een deel weer hersteld en geheeld.

5. Laten stromen: Groei en verbinding

Ondertussen smelt de ijskap verder en stroomt vanuit de bergen een rivier, die aanvankelijk uitmondt in een “meer van verdriet”, maar later transformeert in “de rivier van samen”, die “het land van samen en van geluk” bevloeit. Door zich te laten raken en bij pijn aanwezig te leren blijven, kon er een andere Reinhard tevoorschijn komen, omdat hij leerde te zien dat de oude patronen en gewoonten in veel situaties al lang niet meer functioneel waren en hij leerde de behoefte aan deze patronen en de identificatie met zijn oude “rollen” los te laten. Hij ontdekte de waarde van afwachten en achterover leunen, dingen te laten stromen in plaats van te beheersen. Zo konden er nieuwe vruchtbare dingen gaan groeien en ontstonden er betere verbindingen met andere delen in zijn “landkaart”.

6. Het opkomen van de essentie

Zo kwamen gaandeweg zijn lang “bedekte” kwaliteiten weer te voorschijn. De stroom van de rivier bevloeit de vruchtbare grond rondom. Zijn ideeën kunnen dus vruchtbare grond bij anderen vinden. Hij ontdekte dat hij ook de mogelijkheid in zich had iemand te zijn die met (meer) sensitiviteit, creativiteit, die vanuit een rustige geaardheid veel kon betekenen en van waarde kon zijn. Soms gewoon door naast iemand te gaan zitten, te luisteren. En dan met wijsheid en gevoel op het juiste moment wat zeggen of doen. Wel ideeën hebben, maar dan de uitvoering aan anderen over laten.

In vertrouwen aan het leven “overgeven”

Het grijze gebied is te vergelijken met het ego, dat door bewustwording nu minder ruimte inneemt. Het ziekteproces brengt “noodzakelijk verlies” (Judith Viorst schreef hier een boek over) met zich mee, dat tranen veroorzaakt. Ook al is dat lastig, als je het aan gaat, kun je onder dat gevoel en die pijn ook nieuw geluk en nieuwe zin(geving) leren ontdekken en je “overgeven” aan het leven in plaats van ertegen “vechten”. Hij besloot met woorden van Tolle (zie hierna) en zijn eigen woorden van dank, omdat hij (ik quote) “door dit proces kan stoppen met wanhopig zoeken. Het vindt hem wel …”

Het goede vinden in de pijn

Gedwongen door ziekte, begon Reinhard een transformatieproces, dat hij afsloot met de voor hém wezenlijke kern in de woorden van Eckhart Tolle: “Leren stil te zijn en je focussen op dat ene moment waar toekomst en verleden ons niet afhouden van wie we werkelijk zijn”. Leren loslaten, aanvaarden en genieten van wat is.

Het verwoordt in zekere zin ook, dat als we ophouden met (onbewust) vechten, vluchten en verstoppen, er onverwacht mooie dingen kunnen gebeuren.

We sluiten af met een creatieve schrijfopdracht, die helpt om het in gang gezette transformatieproces te versterken en te herhalen en de moeiteloze kracht van de essentie te her-inneren (= weer meer eigen maken; het was er al die tijd al, maar je was het contact ermee verloren).

Op het bankje bij de vuurtoren

De Pelgrim gaat verder, maar hij weet zijn rust te vinden aan het einde van de rivier. Hij “weet” nu zijn waarde die niet meer hoeft te worden bewezen. Hij houdt verbinding, is beschikbaar, maar geeft anderen ruimte. Dat geeft anderen ook ruimte om zelf te leren. De Verhalenverteller is getransformeerd en heeft de juiste “maat” gevonden en mag dat nu doen vanuit een zekere innerlijke rust en gelijkwaardigheid. Je vindt hem op het bankje voor de vuurtoren, waar hij zijn wijsheid en idealen kan delen, óf niet. Dan is hij er gewoon. Kijkt en luistert. Een fijne man.

Dank je dat ik een stukje met je mee mocht reizen, Reinhard. Ik wens je veel geluk en vertrouwen op de verdere tocht.

Dit blog is gebaseerd op een coachingstraject en opgeschreven met enige vrijheid van de schrjver. De methodiek wordt gebruikt in individuele coaching en in trainingen, zoals de training “levenskracht”.

Je kunt jezelf echt wel veranderen!

Wanneer je wilt werken aan je persoonlijke groei of wanneer het een noodzaak is geworden om te letten op je grenzen omdat je een ernstige ziekte, bijvoorbeeld kanker of burnout hebt (gehad), is bewustwording een must. Waarom? Omdat de (overleef)strategie van onze persoonlijkheid ons niet alleen onnodig ineffectief maakt, maar ook bakken met energie kan kosten. Gelukkig is hoe we naar buiten treden met ons “karakter” best beïnvloedbaar.

9 types x 9 niveaus van functioneren

We zien dat mooi terug in de 9 enneagram persoonlijkheidstypes, waarvan Riso & Hudson in hun basisboek Enneagram na veel onderzoek zo kunstig 9 gezondheidsniveaus van ieder type hebben weten te beschrijven. Dit geeft ons inzicht in hoe alle 9 types op verschillende (mentale) niveaus van (on)bewust zijn functioneren. Die inzichten kunnen we ook in coaching gebruiken om gezonder en effectiever te gaan leren functioneren en te leren de disfunctionele patronen van onze persoonlijkheid geleidelijk aan los te laten. En dat is minder eng dan je (wellicht nog onbewust) denkt!

De verstrikking

De gezondheidsniveaus geeft inzicht in hoe ieder type van zijn of haar essentie – door onjuiste spiegeling – geleidelijk afgedwaald is en steeds verstrikter raak(t)en in de persoonlijkheid of ego-rol. Een patroon dat voor iedereen al in de vroegste kindertijd is ontstaan en dat je blijft herhalen, omdat je denkt dat dat de beste manier is om je in het leven voort te bewegen. Maar wat een mind f*ck is dat (meestal)!

Zie bijgaande tabel om te zien hoe dit voor type 9 werkt.

De 9 niveaus van functioneren van type 9 met weksignalen en rode vlaggen*

Constructief samenwerken en leven

Nu is er niet perse iets mis met ieders ego-rol. Ons ego heeft je immers geholpen met velerlei dingen te dealen en heeft je heel wat talent opgeleverd. Het is echter wel fijn als het ego nog “wijs” opereert. Dan komt je talent ten volle tot zijn recht én sta je in verbinding met anderen, zodat je constructief kunt samenwerken en samenleven.

Gezond – gemiddeld – ongezond

De 9 gezondheidsniveaus zijn onder te verdelen in 3 levels van functioneren. Deze kunnen ons helpen bewuster te worden.

  • Op niveau 1-3 zijn we op ons best en hebben we (nog) contact met onze Essentie of “Ware, hogere Zelf”. Het ego werkt dan constructief. Vanuit onze essentie kunnen we ervaren dat we een belangrijk en onlosmakelijk geheel zijn, met elkaar, met de natuur, met “alles wat is”. En als we elkaar op essentie ontmoeten, kunnen er grootse dingen ontstaan.
  • Op niveau 4-6 zijn we in onze “ego-rol” gestapt. Een aangepaste variant op onze Ware Zelf, waarmee we onszelf (emotioneel) beschermen en waarmee we dus ook afstand gaan nemen van anderen. Dat was misschien ooit wel eens nodig, maar nu vaak niet meer. Dat beseffen we echter niet. In deze ego-rol hebben we voortdurend bevestiging nodig. Het is een rol, waarmee we menen onszelf het beste te kunnen handhaven en het is de manier die we hebben geleerd om (alsnog) waardering, erkenning, veiligheid, zekerheid te kunnen krijgen die we ontbeerd hebben in onze kindertijd. Op zoek naar vulling van onze (vermeende) leegtes, waar we op over-geprogrammeerd zijn.
  • Op niveau 7-9 wordt het ego destructief en gaat het anderen schenden. We voelen ons dan gelegitimeerd om anderen de schade toe te brengen waar we zelf het meest bang voor zijn. Het zal je niet verbazen dat dit gedrag zich ook tegen je gaat keren.

Gaandeweg zien we zo dat we in 9 stappen (of lagen) onze eigen basisangsten realiseren als we ons blijvend laten verstrikken in de strategie van onze persoonlijkheid. We kunnen echter ook de andere kant op.

Groei = bewustzijn = oefenen!

Naar mate je leert aanweziger te zijn, waar o.a. heartmath oefeningen, (aanwezigheids)meditatie, aanwezigheidsoefeningen en zelfobservatie- en bewustzijnsoefeningen een essentiële bijdrage aan kunnen leveren, kun je – eerst achteraf en later steeds vaker “op heterdaad” – jezelf erop “betrappen” dat je in je ego-rol of zelfs in je ego-schending bent gestapt. Die bewustwording gaat daarbij niet alleen over cognitief wakkerder worden, maar gaat ook over fysiek en emotioneel aanweziger leren zijn. Fysieke en emotionele signalen kun je dus ook gebruiken om jezelf af te leren volautomatisch in je patronen te stappen.

Wake-up calls

De weksignalen helpen je om je bewuster te worden dat je van de gezonde niveaus 1-3 overstapt naar je ego-rol. Betrap je jezelf daarop? Stel jezelf dan de vraag waarom je dat doet en vraag jezelf af: Wat is dit voor een situatie? Wat doet de ander? Hoe interpreteer je dat? Interpreteer je dat nu wel juist? Of wordt je waarneming gekleurd door ervaringen uit het verleden of verwachtingspatroon over de situatie of de ander? Is het echt wel nodig om je mee te sleuren in je ego-rol? Welke vraag kun stellen aan de ander zodat je invloed kunt uitoefenen en verbonden kunt blijven in plaats van afstand nemen?

En wanneer je overstapt van het gemiddelde niveau van je ego-rol naar de ongezonde niveaus van ego-schending zijn er rode vlaggen. Als je deze signalen serieus neemt en in durft te zien dat de angsten – die je op dat niveau liefst nog hardnekkiger wil verdringen – waar kunnen zijn, dan kun je nog de weg naar gezondheid en bevrijding inslaan. Het kan helpen dat je jezelf toestaat te realiseren dat je dit gedrag vertoont, omdat je écht denkt dat het ergens over gaat en dat jouw standpunt niet wordt gezien en gehoord. Maar realiseer je dan nu, dat dit doorgeschoten gedrag je steeds verder afbrengt van wat je eigenlijk wil. Probeer te ademen, weer aanwezig te zijn bij jezelf. Betrek de zaken niet op jou als persoon. Stel jezelf de eerder aangegeven vragen.

Negeer je die rode vlag-signalen gedurende een langere periode achtereen, dan is in therapie, counseling of (diepgaande) coaching gaan ten zeerste aan te bevelen om te voorkomen dat je je nog verder in de nesten werkt.

Zelfcompassie én verantwoordelijkheid

Het is een pad van compassie hebben met je eigen patronen, omdat je ziet dat het ergens vandaan is gekomen, maar ook met een liefdevolle zelfdiscipline, omdat je weet dat het de moeite waard is om hiermee aan de slag te gaan en je verantwoordelijkheid wil nemen voor je eigen gedrag en ons samenlevingsverband.

Jij kiest!

Het vraagt de nodige oefening, maar je kunt in wezen alles in je leven doen vanuit een plaats van gecentreerdheid en ontspanning, waarbij je lichaam volledig kunt voelen, evenals de ruimte en de ruimte binnenin, je kunt de warmte en de tederheid van je hart voelen en de rust en helderheid van je geest ervaren en vandaar uit handelen, in verbinding en goede samenwerking met anderen. Óf je kunt leven vanuit een staat van hectiek en innerlijke spanning. Aan jou de keuze.

*Bronnen: De wijsheid van het Enneagram, basisboek Enneagram – Riso & Hudson

Rustig blijven in lastige tijden

Rustig blijven in lastige tijden … Dat valt lang niet mee. Als er iets akeligs gebeurt – of wanneer we (soms onbewust) denken dat iets akelig is – hebben we de neiging om er “controle” over te willen hebben. We “moeten” er onmiddellijk iets mee. Wat we er mee “moeten” hangt erg af van ons eigen afweermechanisme en patronen. De één verdringt of verdooft het, de ander schiet onmiddellijk in de actiemodus, weer een ander bedenkt allerlei angstscenario’s, etc.

Voor je het weet laat je jezelf leven door je eigen angsten of andere emoties. Wat nou, als je jezelf eens zou leren er bij aanwezig te blijven? Je zult zien dat je écht kunt leren in grotere vrijheid te leven!

Overleefmechanismen

Niet-constructief gedrag vertonen we allemaal in meer of mindere mate. Ons “overleefmechanisme” slaat aan. Er gebeurt iets in onze omgeving en voor we het weten, laten we ons leven door onze angsten en schieten we in patronen, die vaak terug te voeren zijn tot in onze vroegste kindertijd. We gaan gedrag vertonen, waarmee we onszelf “gerust” stellen, om de angst waar we zo bang voor zijn niet meer hoeven voelen. Gedrag dat nodig líjkt en in je kindertijd vermoedelijk heel nodig wás om je veilig of geliefd te kunnen voelen, maar nu heel vaak niet meer.

Als je te vaak en te veel dit gedrag vertoont, keert het zich tegen je. Het kost veel energie (met risico van mentaal of fysiek ziek worden), je wordt steeds ineffectiever en raakt steeds verder uit contact met anderen. En het kan zo maar zijn dat je op een gegeven moment merkt dat de emoties – als boosheid, verdriet, angst, kwetsbaarheid, onzekerheid, falen, tekort gedaan worden, tekortschieten – die je “normaal” weg weet te stoppen of te onderdrukken, steeds vaker ineens met enorme bakken tegelijk naar boven kunnen komen en je overweldigen.

Emoties vertellen je iets!

Nu kun je deze negatieve gevoelens en angsten nog hardnekkiger gaan wegduwen, maar je kunt er ook iets mee gaan doen en jezelf bevrijden van je eigen “demonen”. Het kan je veel opleveren om bewuster te worden van je “overleefstrategie”, omdat je daar veel energie op verliest én in wezen zélf (!) iets in de wereld creëert wat je juíst niet wilt (selffulfilling prophecy). Maar hoe verander je je gedrag nu duurzaam? Kunstjes helpen immers maar kort.

Duurzame verandering die beklijft, vraagt dat je bewuster wordt van je eigen patronen en aanweziger leert blijven. Het vraagt een soort liefdevolle zelfdiscipline én compassie naar jezelf, waarmee je jezelf kunt “trainen” om te leren vanuit bewust Zijn te “kiezen” voor gedrag en je automatische patronen te kunnen vervangen door nieuwe mogelijkheden.

De verborgen boodschap leren zien

Een eenvoudig voorbeeld: Nu met deze Corona crisis kun je je laten leiden door je angst. Vanuit die angst kun je de behoefte krijgen om allerlei scenario’s te bedenken, zodat je voorbereid bent op “alles”. Grote kans dat je, omdat je daar zo druk van wordt in je hoofd, alle overzicht verliest en op een gegeven moment daardoor juíst signalen mist die leiden tot een catastrofe. Of je gaat hamsteren en zet daarmee anderen ook aan tot hamsteren, zodat de angst voor tekorten ook werkelijk wordt.

Je kunt ook bij je angst aanwezig leren blijven. Dan kun je zien wanneer de behoefte die ontstaat adequaat is of niet. Helpend is de realiteit van het “nu” te bekijken, het niet zo groot maken. Dan kun je met meer openheid van geest kijken naar wat zich voordoet. Het voordeel daarvan is dat je brein veel creatiever is. Je kunt veel makkelijker oplossingen bedenken voor wat zich aandient en nieuwe mogelijkheden zien. Mogelijkheden die de wereld misschien wel heel erg nodig heeft. Je ziet dat nu ook, bijvoorbeeld in het beschikbaar stellen van faciliteiten door ondernemers, mensen die de koppen bij elkaar steken om de crisis het hoofd te bieden, meer thuiswerken (waardoor minder CO2 uitstoot), meer saamhorigheid in de samenleving, etc.. Waardoor je ziet dat deze crisis in wezen ergens voor dient.

Verwelkomen van gedachten en gevoelens

Eén van de manieren die ik in coaching gebruik om je te oefenen “wakkerder” te worden op je patronen en te leren bewuster te leven, is de oefening met de 5 G’s. Daarmee leer je stil te staan bij gedachten of overtuigingen die ten grondslag liggen aan je overleefstrategie en onderliggende gevoelens te “verwelkomen”.

Verdrongen emoties worden duiveltjes

Normaal zorgt je ego ervoor dat je dit juist niet doet, want je ego wil je beschermen tegen nieuwe pijn die lijkt op dat van vroeger (lees voor meer achtergrond de theorie over “gaten in je ziel” van Almaas). Echter verdrongen emoties (of het ontkennen van bepaalde delen van jezelf) ontpoppen zich vaak op een zeker moment als “duiveltjes”: Verwrongen versies van kwaliteiten die je uit “je eigen paradijs” hebt gegooid, ooit, uit zelfbescherming. Ze hebben je wat te vertellen!

Voorbeelden:

  • Als je altijd anderen wilt helpen en voor ze klaar staat, zie je niet hoe beklemmend dat kan zijn voor anderen. Als die ander zijn eigen zelfstandigheid of vrijheid terug wil, kun je enorm boos worden en de ander ondankbaar vinden, waardoor mensen bang van je kunnen worden en/of je juist de liefde niet krijgt waar je zo naar op zoek was.
  • Zo kan de strategie “vriendelijk te moeten zijn”, waardoor het wegstoppen van weerstand, boosheid of eigen behoeften nodig lijkt, leiden tot (passieve) agressie en misschien wel plotselinge uitbarstingen en/of somatische klachten.
  • De strategie om alles perfect te moeten doen, om kritiek van anderen te voorkomen – bijvoorbeeld door het mijden van al te vaak al door je ouders geuite of onbewust gegeven boodschap zoals “jij kunt er niets van”, “ik kan ook niets aan jou overlaten” – kan ertoe leiden dat je geen rust durft te nemen of nee durft te zeggen en keer op keer over je grens gaat.
  • De strategie om altijd goed voorbereid te willen zijn en dus veel te gaan nadenken, om de angst dat er iets mis gaat of het idee niet te kunnen vertrouwen op jezelf te verdringen, kan leiden tot chaos in je hoofd en soms paniek.

Daar word je dus niet effectiever van. Nadat je met het kernkwadrant-plus en/of het enneagram zicht hebt gekregen op jouw dominantie patronen, kun je aan de slag met de zelfobservatie-oefening met het kernkwadrant of onderstaande oefening.

Zelf-observatie-oefening met de 5 G’s

Sta op een aantal (liefst vaste) momenten op de dag – bijvoorbeeld iedere keer nadat je toch even naar het toilet moet – even stil bij jezelf en voel hoe je “ervoor staat”. Heb je nog genoeg energie? Heb je over bepaalde dingen opgewonden of geërgerd? Heb je stress ervaren? Werd je ergens door getriggerd?

Kijk dan even terug op wat er is gebeurd in de verstreken tijd.

1.Beschrijf de gebeurtenis(sen), wel één voor één (!), die zich voordeed / voordeden. Wie waren er betrokken? Beschrijf het gedrag van de ander eens.

2. Sta vervolgens stil bij de gedachten die er toen allemaal in je hoofd spookten. Schrijf ook dit op. Die gedachten kunnen ook overtuigingen over jezelf of een ander zijn of over de situatie; gedachten over wat “moet” of wat “hoort” (je Innerlijke Criticus) of gedachten vanuit je “Gekwetste kind”-deel.

3. Er kwamen vervolgens ook vast allerlei gevoelens op. Dit kunnen gevoelens zijn die te maken hebben met deze situatie, maar wellicht komen er ook herinneringen op over vroeger. Laat dit gevoel (verdriet, boosheid, frustratie, ergernis, schuld, etc.) eens helemaal toe, blijf erbij aanwezig, adem er naartoe, en onderzoek waar het echt om draait. Schrijf die ook eens helemaal uit en censureer jezelf niet!

4. Op basis van die gevoelens en gedachten ga je (onbewust) bepaald gedrag vertonen: Je valkuil-gedrag of “overleef”-gedrag. Daar verlies je juist zoveel energie op. Beschrijf eens met welk gedrag je reageerde en waarom. Wellicht komen nog nieuwe gedachten of gevoelens op?

5. Je ziet dat jouw gedrag weerstand oproept of tenminste niet effectief is. Schrijf het onbedoelde gevolg van je gedrag ook maar op.

Verandering van perceptie

Misschien ervaar je, dat als je bij het gevoel (zie punt 4.) aanwezig blijft, dat er ook iets “shift” in jezelf. Mogelijk kun je dan de situatie ineens op een andere manier bekijken of ervaren.

  • Wat is er veranderd?
  • Hoe kun je vanuit de veranderde ervaring nu acteren? Of wat zou je aan de ander kunnen vragen of de ander kunnen zeggen?

Lukt dit nog niet, sta dan eens stil bij je bij je overtuiging of gedachten:

  • Weet je zeker dat deze overtuiging of opvatting klopt?
  • Kun je 100% zeker weten dat deze overtuiging of opvatting klopt?
  • Wat als je overtuiging nu eens 50% waar zou kunnen zijn?
  • Zouden er ook andere overtuigingen of opvattingen waar kunnen zijn?
  • Hoe zou je dan kunnen reageren?
  • Wat zou het effect daarvan zijn geweest?

Leestip: De Vier Vragen, Byron Katie.

Oud zeer opruimen

Je zult zien dat de oefening best mee valt en je zo ook oud zeer op kunt ruimen. Deze oefening is een mooi begin.

Het gaat er daarbij overigens niet om, dat je jezelf gaat begrijpen, maar met name dat je “wakkerder” of bewuster wordt.

Met andere oefeningen en werkvormen en de inzichten van het enneagram kun je verder werken aan je zelf-bevrijding. Een vervolg hierop is bijvoorbeeld de oefening “het enneagram van het loslaten”, creatieve werkvormen, opstellingen of andere systemische oefeningen, waarmee je ook je fysieke en emotionele intelligentie kunt leren gebruiken.

Je bent niet je emoties of gedachten, je hebt ze!

De kunst is uiteindelijk om te leren toelaten dat je af en toe een “nietsnut, luilak, foutenmaker, kwetsbaar, onzeker, machteloos, …” (vul in: (basis)angst of geïncorporeerde ouderboodschap die gemeden of bestreden moet worden) mág zijn (van jezelf) en dat je je identificatie en zelfs gehechtheid met dit negatieve zelfbeeld los leert te laten. Want het is niet wie je bent, maar wat je soms doet of hoe je je kan voelen. Niet een ander kan jou helen en jouw zielegaten vullen, je mag en kunt dat zelf doen!

Zo wordt het stap voor stap makkelijker om waarachtig ontspannen, aanwezig, moedig, eenvoudig, vol vertrouwen, authentiek, waardevol, gelukkig, etc. te mogen zijn en meer en meer vanuit je essentie te kunnen leven.

Vergeet niet je eigen progressie te zien en geniet van je reis!

Wil je meer tips? Lees dan ook mijn andere blogs.

Essentie die ontroert

Wanneer iemand contact kan ervaren met zijn ware Aard of essentie is dat heel ontroerend. Vandaag nam ik mijn enneagram type 8 klant mee in een energetische oefening om dit (weer) te ervaren. Ik vind het leuk om je ook eens mee te nemen in de mooie kant van dit type, dat op zijn of haar best je als geen ander in contact kan brengen met liefde, maar door velen in de ongezondere variant zo gevreesd of zelfs gehaat wordt.

Meedogende vitaliteit

Op hun best zijn gezonde Achten grootmoedige, meedogende mensen, die in staat zijn hun wilskracht in dienst te stellen van iets groters dan hun eigen ambities. Ze worden waarachtig onzelfzuchtig. Met behoud van hun energie en vitaliteit is hun handelen gespeend van alle eigenbelang. Ze leren daarnaast niet automatisch te handelen vanuit hun aandrang tot zelf-assertie (verwerkelijking).

Krachtige meester zijn over jezelf

Ze leren dan innerlijk rustiger te zijn en te wachten tot een diepere, waarachtiger impuls in hun hart opkomt, een drang die niet gebaseerd is op angsten en de reacties daarop. Ze worden zo meester over zichzelf en hun passies en bewijzen hoe sterk ze werkelijk zijn door niet te handelen wanneer ze het, als ze dat wilden, met kracht zouden kunnen opnemen tegen anderen.

Paradox van de Acht

Zo zie je de mooie paradox van de Acht: Achten zijn op hun sterkst wanneer ze handelen met zelfbeheersing. Gezonde Achten weten van zichzelf dat ze werkelijk vrij en onafhankelijk zijn in het diepst van hun wezen. Hun gedrag en houding hebben dan iets onschuldigs en eenvoudigs (= heilige deugd); ze belichamen een zuiverheid van gemoed en geweten, die anderen diep aanspreekt en ontroert, loyaal en enorm toegewijd maakt. In tegenstelling tot minder gezonde Achten zijn ze vergevingsgezind en zachtmoedig en bezitten een diep en onwankelbaar vertrouwen in het leven en hebben ze toegang tot een diepe niveaus van waarheid (= heilige idee). Ongezondere Achten zijn geneigd alleen hun eigen waarheid te willen zien.

Geboorterecht

Je geboorterecht als enneagram type 8 is dus die natuurlijke staat van “onschuld” waarin je zelfbeheerst bent en een onwankelbare innerlijke rust kent (vanuit die diepere waarheid).

Herinneren en groeien

Het enneagram (en typespecifieke inzichten en oefeningen) kan je helpen om dit geboorterecht te “her-inneren” en te zien (en voelen) hoe en waarom je er iedere keer weer vanaf dwaalt, als je persoonlijkheid het weer overneemt. Dit kun je niet aanleren, maar komt via de weg van bewust of aanwezig leren zijn.

Ben je nieuwsgierig hoe dit voor jou werkt? Doe dan gerust een keer de typetest (en vink mij aan het eind van de test aan als coach!), lees hier meer over het enneagram en nodig jezelf uit voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Re-integreren is doseren!

Als je weer aan het werk wilt gaan, maar last hebt van vermoeidheid en concentratieproblemen, bijvoorbeeld als je behandelingen hebt gehad om kanker te bestrijden, een chronische ziekte hebt of last hebt (gehad) van stress en burn-outklachten, dan is één van de belangrijkste dingen voor je herstel en re-integratie het (beter) voelen, bewaken en aangeven van je eigen grenzen. Een methode die daar heel bruikbaar bij is, is de Pomodoro techniek.

Pomodoro techniek: focussen én leren luisteren naar jezelf

De Pomodoro techniek is bedacht door Francesco Cirillo, die een kookwekker in de vorm van een tomaat gebruikte, om werktijd in blokken te hakken van een half uur. Vandaar de naam. Het voordeel van deze techniek is o.a. dat het je helpt een beperkte tijd – 25 minuten – doelgericht en gefocust te werken, maar je dwingt ook even de tijd te nemen voor een klein rustmomentje – 5 minuten -, waarin je even met aandacht bij jezelf kunt zijn. Dat laatste is belangrijk, omdat grenzen leren voelen, bewaken en aangeven begint met goed leren luisteren naar jezelf. En er is een “liefdevolle zelfdiscipline” voor nodig, om daadwerkelijk met regelmaat tijd te nemen om naar jezelf te luisteren!

Voorbereiding

Maak, zo nodig in overleg met je leidinggevende of coach

een Activiteiteninventarisatie: Een lijstje van activiteiten en taken die je moet of kunt gaan doen. Als je na een ziekteperiode weer opnieuw start met werken, is het goed om te beginnen met taken en activiteiten die niet te groot of te lang zijn, geringe verantwoordelijkheid vragen en zonder tijdsdruk uitgevoerd kunnen worden. Al je To-do-lijstjes, aantekeningen en losse briefjes kun je dus hierin laten verdwijnen. Dat geeft al overzicht en rust.

Een lijstje van dingen die je tussendoor ter ontspanning kunt doen. Denk hierbij aan een klein stukje lopen, even thee halen, uit het raam staren, een muziekje luisteren, een body-scan of ademhalingsoefening doen of een heartmath-oefening.

Elke dag begin je dan met een To-do-today lijstje: Een lijstje met wat je gaat doen vandaag. Afhankelijk van de tijd die je gaat werken, bepaal je het aantal pomodori voor vandaag. Kies een paar taken waar je 25 minuten (of langer) mee bezig kunt zijn. Grotere taken kun je opsplitsen, kleinere taken kun je samenvoegen in 1 pomodoro. Kies ook je ontspanningsactiviteiten voor tussendoor.

4 blokken van 25 minuten

Zet je kookwekker of timer op 25 minuten en ga aan de slag. Laat je vervolgens dan door niets en niemand afleiden, ook niet door jezelf.Voor de meeste mensen is een blok van 25 minuten fijn, omdat je dan geconcentreerd en gefocust kunt blijven én het is lang genoeg om in een flow te komen. Maar ook al ben je nog lekker aan de slag, je stopt écht na die 25 minuten. Dan geef je je brein even 5 minuten rust en doet één van je ontspannings- of bewegingsactiviteiten. Na die 5 minuten zet je opnieuw je kookwekker en begin je direct weer aan je volgende pomodoro. Tot je 4 pomodori hebt gedaan. Dan neem je een iets langere pauze van 25 minuten. De daarop volgende 5 minuten kun je dan voor de voorbereiding gebruiken, vóór je naar het volgende blok van 4 pomodori gaat.

Maak zo nodig je eigen pomodori en ritme

Is 25 minuten geconcentreerd werken en/of 4 pomodori achter elkaar voor jou nog te lang, kies dan een pomodoro die wel werkt voor jou. Begin dan bijvoorbeeld met 15 minuten werken en 5 minuten pauze en doe die 3 x achter elkaar voor je een iets langere pauze neemt. De pomodori kun je dan geleidelijk aan langer maken, net als dat je taken, verantwoordelijkheden en aantal uren op een dag ook geleidelijk aan opbouwt.

Merk het verschil!

Je zult merken dat de afwisseling van geconcentreerd werken en even pauze je helpt om je beter te kunnen focussen en ook bijdraagt aan het minder gevoelig worden voor prikkels van buitenaf. Zeker als je het combineert met bewustzijnsoefeningen, zoals heartmath, een eenvoudige ademhalings-, aanwezigheidsoefening, of bodyscan.

Ook een energiedagboekje, een goed opbouwschema en inzicht in je drijfveren helpen je om grenzen te bewaken, je persoonlijke effectiviteit weer te vergroten en goed voor jezelf te blijven zorgen. Wil je meer inzicht in wat jou (onbewust) over je grenzen “drijft”, doe dan eens de gratis typetest en vink mij aan het eind aan als coach (!).

Ontketen talent in jou en je organisatie